İnsan hayatı boyunca binlerce kelime öğrenir ama en zor öğrendiği şey, hangi kelimeyi ne zaman söylememesi gerektiğidir. İki yaşında konuşmaya başlar, yıllarca kendini anlatabilmek için çabalar. Büyür, yaş alır, insanları tanır, kırılır, hayal kırıklıkları yaşar… Ve bir gün gelir, söyleyecek çok şeyi olduğu hâlde susmayı tercih eder.
Çünkü hayatın insana öğrettiği en ağır derslerden biri şudur: Herkes seni dinler ama herkes anlamaz. Herkesle konuşursun ama herkesle dertleşemezsin. Her doğruyu söylemek zorunda değilsin, her yanlışa cevap vermek mecburiyetinde hiç değilsin.
İşte insan, bazen elli yaşına geldiğinde iki yaşında öğrendiği konuşmanın karşısına, ömrünün en büyük tecrübesi olan susmayı koyar.
Zaman geçer, yaş ilerler, insanın karşısına farklı insanlar, farklı olaylar ve farklı hayal kırıklıkları çıkar. Bir zamanlar saatlerce anlattığı konuların artık birkaç cümleyle geçiştirilebildiğini fark eder. Herkese her şeyi anlatmanın gereksizliğini, her söze cevap vermenin zorunlu olmadığını, bazen susmanın en güçlü cevap olduğunu öğrenir.
Oysa hayatın asıl dersi de belki burada başlar.
Gençken insan, kendini anlatmak için çabalar. Yaş aldıkça ise kimin gerçekten dinlediğini, kimin anlamak istediğini, kimin yalnızca cevap vermek için sustuğunu daha iyi görür.
Anlarsınız ki herkesle aynı dili konuşamazsınız. Herkese kalbinizi açamaz, herkese derdinizi anlatamazsınız. Bazı insanlar sizi anlamak için değil, anlattıklarınızdan kendilerine malzeme çıkarmak için dinler. Bazıları da ne söylerseniz söyleyin, kendi bildiğinden şaşmaz.
İşte o zaman insanın içinde bir değişim başlar.
Eskiden haksızlığa uğradığında uzun uzun kendini savunan insan, artık bazı haksızlıkların karşısında sessiz kalmayı tercih eder. Eskiden her yanlış anlaşılmayı düzeltmeye çalışan insan, artık herkesin kendisini doğru anlamak zorunda olmadığını bilir. Çünkü zaman öğretmiştir: Her tartışmayı kazanmak, her zaman haklı çıkmak, her insana kendini kabul ettirmek zorunda değilsiniz.
Bazen susmak, yenilmek değildir. Bazen susmak, kendini yormamaktır.
Ama susmak, her şeye boyun eğmek anlamına da gelmez. İnsan gerektiğinde konuşmalı, haksızlığa karşı sesini yükseltmeli, doğru bildiğini savunmalıdır. Ancak ne zaman konuşacağını, ne zaman susacağını bilmek de ayrı bir olgunluktur.
Gençlikte sözlerimizi harcarız, yaş aldıkça kelimelerimizi seçeriz. Çünkü insan bir süre sonra şunu anlar: Söylediğiniz her sözün bir karşılığı olmayabilir ama söylediğiniz yanlış bir sözün bedeli olabilir.
Belki de elli yaşından sonra insanın en büyük zenginliği, söyleyecek çok şeyi olduğu hâlde her şeyi söyleme ihtiyacı duymamasıdır.
Artık kalabalıkların içinde kendini duyurmaya çalışmaz. Herkesin sevgisini kazanmak için uğraşmaz. Kimin yanında rahatça konuşabileceğini, kimin yanında susmanın daha doğru olduğunu bilir. Dostluğun sözle değil, davranışla ölçüldüğünü; sevginin vaatlerle değil, emekle gösterildiğini öğrenir.
Hayat insana önce konuşmayı öğretir, sonra kelimelerin değerini…
İki yaşında konuşmaya başlarız. Elli yaşında ise susmanın da bir dil olduğunu anlarız. Kimi zaman bir bakış, onlarca cümleden daha fazlasını anlatır. Kimi zaman bir sessizlik, en uzun tartışmadan daha güçlüdür.
Ve insan yaş aldıkça şunu öğrenir:
Herkese her şeyi anlatma. Herkes seni anlamak zorunda değil. Her söze cevap verme. Çünkü bazen en güzel cevap, insanın kendi huzurunu bozmadan yoluna devam etmesidir.
Unutmayın; insanın olgunluğu kaç kelime bildiğiyle değil, hangi kelimeyi ne zaman söylememesi gerektiğini bilmesiyle ölçülür.
Hayatın en büyük öğretisi belki de budur: Önce konuşmayı öğreniriz, sonra susmayı… Ama keşke bazı şeyleri anlamak için bu kadar zaman geçmesi gerekmeseydi.