Türkiye'de tüketim harcamalarının dörtte biri İstanbul'da gerçekleşti

Türkiye’de hanehalkı tüketim harcamalarının bölgelere göre dağılımı, tüketim alışkanlıkları ve bütçe kalemleri arasındaki farklılıkları ortaya koydu. 2025 yılına ilişkin araştırma sonuçlarına göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşti. İstanbul’u Ege ve Akdeniz bölgeleri izlerken Kuzeydoğu Anadolu, toplam harcamalardan en düşük payı alan bölge oldu.
Bölgesel düzeyde tahmin elde etmek amacıyla 2023, 2024 ve 2025 yıllarına ait Hanehalkı Bütçe Araştırması verileri bir araya getirilerek 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcaması sonuçları oluşturuldu.
İstanbul ilk sırada, Ege ikinci sırada
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 1. Düzey verilerine göre, Türkiye’deki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da yapıldı. İstanbul’u yüzde 14,5 ile Ege, yüzde 12,6 ile Akdeniz bölgesi takip etti.
Harcamalardan en düşük payı yüzde 1,4 ile Kuzeydoğu Anadolu aldı. Kuzeydoğu Anadolu’yu yüzde 2,5 ile Ortadoğu Anadolu ve yüzde 2,8 ile Doğu Karadeniz bölgeleri izledi.
Malatya’nın da yer aldığı Ortadoğu Anadolu bölgesinin Türkiye genelindeki toplam hanehalkı tüketim harcamalarından aldığı payın yüzde 2,5 olması dikkat çekti.
Konut, ulaşım ve gıda harcamaları öne çıktı
Bölgelerin kendi tüketim harcamaları içindeki dağılım incelendiğinde, konut ve kira, ulaştırma ile gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarının öne çıktığı görüldü.
Konut ve kira harcamalarına en yüksek payı yüzde 29,6 ile İstanbul ayırdı. Bu alanda en düşük pay ise yüzde 22,1 ile Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde kaydedildi.
Ulaştırma harcamalarında yüzde 23,3 ile Batı Marmara ilk sırada yer alırken Güneydoğu Anadolu yüzde 16,5 ile en düşük payı ayırdı.
Gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarının toplam tüketim harcamaları içindeki payı ise Güneydoğu Anadolu’da yüzde 27,1’e ulaştı. İstanbul’da bu oran yüzde 14,2 olarak hesaplandı. Veriler, bölgelerin bütçelerinde temel tüketim kalemlerinin ağırlığının farklılaştığını gösterdi.
Eğitim ve konaklama harcamalarında da İstanbul önde
Harcama türlerine göre bölgesel dağılımda İstanbul’un ağırlığı diğer kalemlerde de görüldü. Türkiye genelindeki eğitim hizmetleri harcamalarının yüzde 38,3’ü İstanbul’da gerçekleşti. Lokantalar ve konaklama hizmetleri harcamalarının yüzde 32,2’si, konut ve kira harcamalarının yüzde 28,4’ü, eğlence, spor ve kültür harcamalarının yüzde 27,3’ü yine İstanbul’un payına düştü.
Toplam tüketim harcamalarından ikinci en yüksek payı alan Ege bölgesi ise bazı harcama türlerinde de öne çıktı. Alkollü içecekler ve tütün ürünleri harcamalarının yüzde 17,9’u, sağlık harcamalarının yüzde 15,9’u, mobilya ve ev eşyaları ile eğlence, spor ve kültür harcamalarının yüzde 15,5’i Ege bölgesinde gerçekleşti.
İlleri kapsayan bölgesel sıralamada da İstanbul ilk sırada
İBBS 2. Düzey verileri de harcamaların belirli bölgelerde yoğunlaştığını ortaya koydu. Türkiye genelindeki toplam hanehalkı tüketim harcamalarının yüzde 25,6’sı İstanbul’da gerçekleşirken Ankara yüzde 8,3, İzmir yüzde 6,5 pay aldı. Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölgenin payı ise yüzde 5,7 oldu.
En düşük payı yüzde 0,5 ile Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan’ı kapsayan bölge aldı. Kastamonu, Çankırı ve Sinop’un yer aldığı bölgenin payı yüzde 0,7, Erzurum, Erzincan ve Bayburt’u kapsayan bölgenin payı yüzde 0,9, Zonguldak, Karabük ve Bartın’ın payı ise yüzde 1,1 olarak hesaplandı.
İBBS 2. Düzey bölgelerinde konut ve kira harcamalarına en yüksek payı yüzde 30,2 ile İzmir ayırdı. En düşük oran yüzde 19,6 ile Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’yi kapsayan bölgede görüldü.
Ulaştırma harcamalarında Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’nın bulunduğu bölge yüzde 25 ile ilk sırada yer alırken Şanlıurfa ve Diyarbakır’ın yer aldığı bölgede bu oran yüzde 12,9 oldu.
Gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarının payı ise Şanlıurfa ve Diyarbakır’ı kapsayan bölgede yüzde 29,6’ya ulaştı. En düşük oran, yüzde 14,2 ile İstanbul’da kaydedildi.
Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu son sıralarda
Bölgesel sonuçlara göre Kuzeydoğu Anadolu, toplam tüketim harcamalarından aldığı yüzde 1,4’lük payla son sırada yer aldı. Bölgenin gıda ve alkolsüz içecekler ile alkollü içecekler ve tütün ürünleri harcamalarındaki payı yüzde 1,9, giyim ve ayakkabı harcamalarındaki payı ise yüzde 1,8 oldu.
Ortadoğu Anadolu bölgesi ise toplam tüketim harcamalarından aldığı yüzde 2,5’lik payla en düşük paya sahip bölgeler arasında yer aldı. Bölgenin gıda ve alkolsüz içecekler, giyim ve ayakkabı ile bilgi ve iletişim harcamalarındaki payı yüzde 3,4 olarak hesaplanırken mobilya ve ev eşyaları harcamalarındaki payı yüzde 2,9 oldu.
Araştırma sonuçları, toplam tüketim harcamalarının büyük bölümünün İstanbul gibi nüfus ve ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı bölgelerde toplandığını, temel tüketim kalemlerinin bütçedeki ağırlığının ise bölgeler arasında önemli farklılıklar gösterdiğini ortaya koydu.